Hiro nie jesteś sam- czyli o żałobie po bracie na bazie filmu ,,Big Hero 6"

 Dzisiaj bez śmieszkowania, gdyż poruszymy bardzo trudny temat. Do napisania tego artykułu zainspirował mnie film „Big Hero 6” oraz relacja głównego bohatera ze starszym bratem, a następnie z jego tworem – robotem medycznym Baymaxem.

O czym właściwie jest ten film?
Fabuła skupia się na młodym chłopcu, Hiro, nastoletnim geniuszu robotyki z futurystycznego miasta, który podziwia swojego starszego brata Tadashiego. Jest on dla niego niezwykle ważną postacią, zwłaszcza że rodzice chłopców nie żyją. Tadashi wspiera Hiro w edukacji i pokazuje mu świat nauki oraz technologii.
Podczas prezentacji wynalazku Hiro w instytucie dochodzi jednak do pożaru, w którym Tadashi ginie, próbując ratować innych. To właśnie to wydarzenie staje się główną osią fabuły i tematem naszego artykułu – śmierć brata głównego bohatera.

Zanim przejdziemy dalej i przyjrzymy się losom Hiro, zadajmy sobie pytanie: czym właściwie jest żałoba?
Żałoba to psychologiczna, somatyczna oraz społeczna reakcja na utratę kogoś bliskiego, czegoś ważnego lub na dużą zmianę w życiu. Często mówi się o niej wyłącznie w kontekście śmierci, zapominając, że może być reakcją organizmu na wiele innych trudnych wydarzeń. Dziś jednak skupiamy się na żałobie po stracie rodzeństwa.

Śmierć członka rodziny to wydarzenie krytyczne, uznawane za jeden z najpoważniejszych kryzysów życiowych i egzystencjalnych.

Poprzez utratę bliskich człowiek konfrontuje się z własną śmiertelnością i kruchością życia. Mimo że żałoba spełnia wiele kryteriów choroby – towarzyszy jej gorsze samopoczucie, dolegliwości fizyczne, problemy ze snem czy trudności emocjonalne – nie można traktować jej jak choroby. To naturalna reakcja emocjonalna.

W zależności od stopnia więzi z rodzeństwem, żałoba może przebiegać w różny sposób. Osoby, które od dawna nie utrzymywały kontaktu, odczuwają smutek i żal, także z powodu straconego czasu, ale jest on zwykle słabszy niż w przypadku bliskiej, codziennej relacji.
Znaczenie ma również wiek rodzeństwa i przyczyna śmierci. Inaczej przeżywa się odejście osoby w podeszłym wieku, a inaczej śmierć spowodowaną ciężką chorobą czy nagłym wypadkiem – jak w przypadku Tadashiego, który zginął w pożarze.

Kolejne pytanie brzmi: ile powinna trwać żałoba?

W polskiej kulturze przyjmuje się, że trwa od 6 do 12 miesięcy. Psychologowie uważają jednak, że po około 6 tygodniach powinien minąć najostrzejszy kryzys, a radość życia powinna stopniowo powracać. 

Opinie są jednak różne – jedni twierdzą, że pół roku wystarczy, aby zacząć adaptować się do nowej rzeczywistości, inni wskazują, że potrzeba całego roku, aby przepracować emocje. Są też głosy, że u młodych ludzi trzy miesiące żałoby mogą wystarczyć ze względu na konieczność szybkiego powrotu do nauki i obowiązków. Z drugiej strony wielu podkreśla, że ból po stracie może trwać całe życie.

Jak przebiega żałoba?
Istnieje kilka modeli, które to opisują. Najbliższy jest mi model Elisabeth Kübler-Ross, obejmujący pięć etapów.

Etap	Opis	Przykłady z filmu
Szok i zaprzeczenie	W chwili, gdy człowiek zostaje poinformowany o stracie; nie może on uwierzyć w to co się wydarzyło. Nawet jeżeli był świadkiem tego	Po śmierci Tadashiego Hiro zamyka się w pokoju, rezygnuje z kontaktu z ludźmi i pasji. To etap odrętwienia, w którym świat przestaje mieć sens
Gniew	Jest to etap związany ze złością na cały świat, los, karmę czy też Boga. Złość może być też kierowana na siebie. Można odczuwać zazdrość, że innych nie spotkał taki los i mogą się cieszyć się życiem w przeciwieństwie do osoby doznającej straty. Pojawia się też Ukryta złość na zmarłego. Dlaczego on mi to zrobił?	Hiro, dowiadując się, że ktoś odpowiada za tragedię, kieruje swój ból w stronę chęci zemsty. Przeżywa silne emocje, które kanalizuje w agresję i planowanie konfrontacji.
Negocjacja lub targowanie się	To faza negocjowania z bogiem i losem, proszenia o ocalenie ważnej osoby (od śmierci, choroby) w zamian za utratę czegoś innego (pracy, miłości, własnego zdrowia) bądź obiecywanie poprawy swego zachowania w zamian za odwrócenie złego losu.	W filmie widzimy to, gdy Hiro traktuje Baymaxa jak sposób na utrzymanie więzi z Tadashim. Rozmawia z robotem tak, jakby rozmawiał z bratem. Próbuje „przedłużyć” obecność Tadashiego przez jego dzieło – Baymax staje się namiastką osoby zmarłej. Kiedy Hiro dowiaduje się, że w pamięci robota zapisane są nagrania i gesty Tadashiego, to jeszcze mocniej trzyma się tej iluzji – jakby brat nadal był przy nim.
Depresja	Na tym etapie przeżywa się rozpacz, bezsilność, poczucie beznadziei i gorycz. Do danej osoby zaczyna docierać prawda i zaczyna rozumieć sytuacje oraz fakt, że jej życie uległo zmianie. Etap ten charakteryzuje się zmniejszoną aktywnością, apatycznością i niezdolnością do podejmowania wysiłku, a przyszłość jawi się w czarnych barwach.	Hiro doświadcza poczucia pustki, bezsensu, świadomości, że Tadashi naprawdę nie wróci. Ten etap najczęściej pojawia się cicho, w momentach, gdy Hiro zostaje sam
Akceptacja	Ostatnim etapem jest pogodzenie się ze stratą i powrót do normalnego życia.	Przychodzi, gdy Hiro odkrywa, że Tadashi żyje w tym, co po sobie zostawił – w Baymaxie, w wynalazkach, ale też w wartościach, które mu przekazał. Zamiast chęci zemsty pojawia się w nim wola kontynuowania dziedzictwa brata i otwarcia się na innych ludzi (przyjaciół z drużyny).

 Warto jednak pamiętać, że przechodzenie przez żałobę nie jest liniowe. Raz człowiek może odczuwać pogodzenie się ze stratą i przekuwać cierpienie w działanie, a następnego dnia ponownie zamyka się w bólu i płaczu. To proces pełen wzlotów i upadków.

Na koniec warto zadać pytanie: jak pomóc osobie w żałobie?

Rodzina lub psycholog mogą zaoferować wsparcie, które obejmuje m.in.:

• terapię,

• przepracowanie relacji ze zmarłym (zwłaszcza jeśli była trudna, pełna pretensji),

• opanowanie chęci zemsty, jeśli śmierć bliskiego nastąpiła wskutek wypadku lub przemocy,

• zmierzenie się z lękami egzystencjalnymi,

• stworzenie atmosfery sprzyjającej rozmowie i wspomnieniom,

• dzielenie się żałobą,

• akceptację płaczu jako naturalnego wyrazu bólu.

W żałobie po rodzeństwie niezwykle istotne jest wsparcie rodziny i przyjaciół. Obecność bliskich, ich empatia i gotowość do wysłuchania mogą przynieść ogromną ulgę. Pomoc może przybierać różne formy, takie jak:

• uważne słuchanie bez oceniania,

• wspólne przywoływanie wspomnień o zmarłym,

• wsparcie w codziennych obowiązkach.