Kiedy zabraknie dialogu czyli kilka słów o Stowarzyszeniu Umarłych Poetów

 

Dzisiaj podejmiemy się trudnego tematu jakim jest konflikt pokoleń. Przyjrzymy się temu zagadnieniu klasycznie na bazie jakiegoś filmu. W tym przypadku będzie to Stowarzyszenie Umarłych poetów i konflikt między Neilem Perry a jego dyrektywnym ojcem, który jak powie, że ma być tak i tak to tak ma być...ale po kolei

Od kiedy w ogóle możemy mówić o konfliktach międzypokoleniowych?

Zadałem sam sobie dobre pytanie i już śpieszę z odpowiedzią. Konflikty między pokoleniami nie są wyłącznie zjawiskiem spotykanym ówcześnie. Już 1500 lat przed narodzinami Chrystusa na grobowcu faraona Amenofisa III wyryto następującą inskrypcje: ,,„Młodzi są krnąbrni, bez posłuchu i szacunku dla starszych. Prawdę zarzucili, obyczaje mają za nic. Nikt ich nie rozumie, nie chcą też by ich rozumiano. Niosą zgubę światu, będą kresem wszystkiego.”
Bardzo ostro na temat relacji z młodymi ludźmi wypowiadał się również Platon. Jak bardzo niespokojnym, nieskorym do słuchania napomnień matki był szesnastoletni Augustyn, świadczą jego Wyznania. Przykładów oczywiście jest więcej, ale wydaje mi się, że na start wystarczą nam te :)

Czym jest konflikt pokoleń?

Zanim przejdziemy do analizy filmu warto nieco przybliżyć czym jest w ogóle konflikt.
Z.Putkiewicz określa konflikt jako „zderzenie się lub obecność dwóch przeciwnych albo wykluczających się wzajemnych motywów, pragnień, dążeń, poglądów”
Zdaniem J. Hockera i L. B. Wilmota konflikt „to wypowiedziana walka pomiędzy co najmniej dwiema wzajemnie zależnymi stronami, które spostrzegają niezgodność celów, brak wspólnych korzyści i uznają, że druga strona stwarza przeszkody w osiągnięciu celu” .
Takie psychologiczne rozumienie konfliktu różni się od popularnego jego rozumienia, najczęściej utożsamianego z werbalną lub fizyczną agresją. Pojawienie się się w relacjach międzyludzkich sprzeczności jest czymś naturalnym i dlatego konflikty- pojęte psychologicznie- są czymś nieuniknionym.

Szukając genezy konfliktów i napięć często wskazuje się na przechodzenie młodych ludzi do nowych ról społecznych oraz dokonujących się w nich zmian rozwojowych. Jest też druga teoria mówiąca, że genezy konfliktów należy dopatrywać się raczej w niewłaściwym, opartym głównie na karaniu i nagradzani systemie wychowawczym.

Jak prawidłowo radzić sobie z konfliktem?

Po pierwsze rozmawiać, doprowadzić do dialogu pomiędzy obiema stronami. Jaki jednak powinien być ten dialog? Papież Paweł VI w w swoim dokumencie Ecclesiam Suam mówi o tym, że powinien składać się z następujących cech.

 

- jasność - jest to cecha, dzięki której osoba słuchająca może w pełni zrozumieć to, co się do niej mówi
- łagodność - dialog nie może odznaczać się pychą, uszczypliwymi słowami, złośliwymi wyrażeniami, nie może innych ranić
- zaufanie - do mocy własnych słów, oraz do tego, że jeden człowiek zechce przyjąć słowa innego człowieka
- roztropność - uwzględnienie nastawienia umysłowego i moralnego słuchacza, jego cech, warunków w jakich żyje, ważna jest również zdolność do zmiany siebie, swojego podejścia, sposobu prowadzenia dialogu
Papież stwierdza ponadto, iż w dialogu prawda łączy się z miłością . Wskazane przez Pawła VI właściwości dotyczą dialogu umiejscawianego w kontekście ewangelizacyjnym. Niemniej jednak głębia tego ujęcia pozwala odnieść takie rozumienie dialogu również do wszelkich relacji interpersonalnych, a więc także tych dotyczących rodziców i ich dzieci.

Teraz pozwólmy sobie na porównanie dialogu jaki stosują wobec Neila jego ojciec oraz nauczyciel angielskiego.

Cecha dialogu	Na czym polega	Ojciec Neila	John Keating
Jasność	Zrozumiały przekaz, który pozwala drugiej osobie naprawdę pojąć sens wypowiedzi	Komunikuje się jasno, ale w formie rozkazów; nie dba o to, czy syn rozumie i akceptuje decyzje	Mówi jasno i obrazowo; pomaga uczniom zrozumieć siebie i sens jego słów
Łagodność	Brak agresji, pychy i raniących słów; szacunek w komunikacji	Ton surowy, chłodny, dominujący; brak empatii wobec uczuć syna	Spokojny, życzliwy, pełen szacunku; tworzy bezpieczną atmosferę
Zaufanie	Wiara w drugiego człowieka i w sens wzajemnego słuchania	Nie ufa synowi; uważa, że tylko on wie, co jest dobre	Ufa uczniom; wierzy w ich zdolność do samodzielnych wyborów
Roztropność	Dostosowanie sposobu dialogu do odbiorcy i sytuacji	Nie uwzględnia emocji i potrzeb syna; brak elastyczności	Rozumie uczniów, dostosowuje metody i sposób komunikacji

Ojciec Neila reprezentuje dialog pozorny- oparty na kontroli i jednostronności. Narzuca mu studia medyczne, ignorując jego pasję do aktorstwa. W efekcie naturalna potrzeba autonomii zderza się z autorytarną postawą rodzica. Brak kompromisu i zrozumienia prowadzi do narastającego napięcia co kończy się tragedią. John Keating pokazuje natomiast jak wygląda dialog prawdziwy- wspierający rozwój, oparty na zrozumieniu i relacji.

Cechy konfliktu pokoleń na przykładzie Neila Perry’ego

Obszar konfliktu	Przejaw w historii Neila	Przyczyna
Różnica wartości	Ojciec ceni prestiż i stabilność (medycyna), Neil – pasję i samorealizację (aktorstwo)	Zderzenie dwóch systemów wartości
Brak autonomii	Ojciec podejmuje decyzje za syna	Autorytarny styl wychowania
Ograniczony dialog	Rozmowy kończą się nakazami, brak negocjacji	Brak komunikacji i empatii
Presja i kontrola	Zakaz udziału w teatrze, planowanie przyszłości	System kar i nagród
Rozwój tożsamości	Neil odkrywa siebie poprzez aktorstwo	Naturalny etap dojrzewania
Napięcie emocjonalne	Frustracja, bezsilność, poczucie uwięzienia	Brak wsparcia ze strony rodzica
Nieskuteczność wychowania	Metody ojca przestają działać	Rosnąca potrzeba niezależności
Tragiczny finał	Samobójcza śmierć Neila	Skrajne nagromadzenie konfliktów

Podsumowując, konflikt pokoleń – jak pokazuje ta historia – nie wynika wyłącznie z „trudnego wieku” młodych ludzi. Kluczowe znaczenie ma to, czy dorośli potrafią dostrzec zmieniające się potrzeby dziecka i przejść od kontroli do dialogu. Brak tej zmiany może prowadzić nie tylko do napięć, ale do dramatycznych konsekwencji.

Przykład źle rozwiązanego konfliktu

Po kolei...główny bohater czyli Neil Perry jest uczniem elitarnej szkoły, wychowywanym w duchu dyscypliny i posłuszeństwa. Jego ojciec reprezentuje natomiast autorytarny model wychowania- nie pyta syna o zdanie, lecz narzuca mu konkretną wizję przyszłości. Neil ma zostać lekarzem, ponieważ jest to zawód prestiżowy i ,,pewny”. Problem polega jednak na tym, że chłopak nie odnajduje się na tej ścieżce. Jego prawdziwą pasją jest aktorstwo- przestrzeń w której może wyrazić siebie, swoje emocje i indywidualność.

Kiedy Ojciec Neila odkrywa zaangażowania syna w teatr- zabrania mu stanowczo dalszego udziału w przedstawieniach i planuje całkowicie podporządkować jego przyszłość swoim decyzjom. Tym samym odbiera Neilowi poczucie sprawczości i kontroli nad własnym życiem.

Istotną rolę w tej historii odgrywa nauczyciel, John Keating, który staje się mentorem młodych uczniów i pcha ich do tego, żeby podążali za pasją i swoimi marzeniami. W przypadku Neila wpływ ten jest szczególnie widoczny- chłopak zyskuje odwagę by spróbować swoich sił w aktorstwie i na chwilę doświadczyć prawdziwego spełnienia. Występ na scenie daję mu poczucie sensu i wolności, których nie znajduje w relacji z ojcem.

Nie można jednak pominąć faktu, że mentoring Keatinga- choć inspirujący- nie jest w stanie zrównoważyć silnej presji rodzinnej. Nauczyciel otwiera przed Neilem nowe możliwości, ale nie ma realnego wpływu na jego sytuację domową. To pokazuje jak ważne jest, żeby wsparcie młodego człowieka było wielowymiarowe i obejmowało także środowisko rodzinne.

Warto zwrócić również uwagę na sieć wsparcia społecznego, jaką Neil posiada wśród rówieśników. Przyjaciele ze Stowarzyszenia Umarłych Poetów stanowią dla niego przestrzeń akceptacji i zrozumienia. Jest to jednak za mało w obliczu narastającego konfliktu z ojcem. Brakuje tutaj dorosłej osoby, która mogłaby pośredniczyć między obiema stronami i pomóc w znalezieniu kompromisu

Tragiczny finał historii- samobójcza śmierć Neila- jest dramatycznych dowodem na to, jak destrukcyjny może być brak dialogu i zrozumienia. Pozbawiony możliwości wyboru i przytłoczony oczekiwaniami ojca, bohater nie widzi dla siebie żadnej drogi wyjścia. Jego decyzja jest skrajnym aktem desperacji, ale jednocześnie mocnym oskarżeniem wobec systemu wychowawczego, który ignoruje potrzeby młodego człowieka.